Bu ve benzeri bir kaç istisnayı geçersek, önümüzde pek yol gösterecek örnek yok. Fakat şu iPhone klonu üreten Çin kökenli üreticilerden ümidim var. Google’dan veya canlı izlemek için Youtube ve benzeri sitelerden iphone clone şeklinde aratın ve örnekleri inceleyin. Yaptıkları uucuz birer kopya gibi görünse de dokunmatik ekran, wifi ve basit bir arayüz sağlayan; bana göre amacına da ulaşan kopyalar bunlar.

Peki bundan nasıl yararlanabiliriz? Öncelikle insanların bir telefondan ortalama ne istediğine bakalım:

• Para, para, para! Vergiler dahil, belli bir ücreti geçmemeliyiz. Fizibilite raporu çıkarıp özellikle Türk kullanıcıları için en uygun fiyatı belirlemeliyiz.
• Basit fakat şık bir arayüzü olmalı, geliştirilmeye açık olmalı; zaten bu yüzden Linux’u seçiyoruz.
• Çift sim kart, Tv gibi fonksiyonları bulunmamalı, bu maddeyi Çinlilerle çalışacağımız için söylüyorum.
• Tam Türkçe desteği ve düzenli firmware güncellemesi.
• Garanti, en az 2 yıl.
• ITunes Store veya Android Market gibi bir yazılım deposu.
• Wifi desteği (geleceğe yönelik, kesinlikle olmalı)
• 3G (belirsiz)
• Dokunmatik ekran (kesin olmalı, piyasaya bakılırsa standartlaşacak)

Şimdilik bu kadar şey aklıma geliyor. Zaman geçtikçe daha net fikirler ortaya çıkacaktır. Bu projeye katılmak veya destek vermek isteyenler, projeye nasıl bir yarar sağlayacakları bilgisi ile, iletişim bölümünden ulaşabilirler.

Kullanışlının yanına soru işareti koydum çünkü bu çok değişken bir kavramdır. Son kullanıcıya kolay gelen her ürün kullanışlıdır veya karmaşık her ürün kullanışlıdır diye bir şey söyleyemeyiz. Hatta kullanıcıların büyük bir kısmının alıştığı ürüne de kullanışlı diyemeyiz.

Aslında şuradaki resmin olayımızı çok güzel bir şekilde açıklayabileceğini düşünüyorum. Son kullanıcı için gayet güzel; tıkla ve bul, çevir ve oynat! Fakat biraz daha bilgiliyseniz ve hacker tabiriyle VCR alıcınızı programlamak istiyorsanız; işte bu basitlik tam bir kabusa dönüşüyor. Daha fazlasını isteyince bu basitlik bir sıkıcılığa dönüşüyor.

LESS IS MORE -> LESS IS A BORE

son kullanıcı -> hacker

Sanırım bu kabusun nedeni bilgisayar bilgimiz geliştikçe, kullandığımız ürünün benzerini hatta daha iyisini yapabileceğimizi düşünmemiz.

Peki daha iyisini nasıl yaparız veya elimizdekini nasıl daha güzel bir şekle sokarız veya daha kötü düşünelim bilgisayarımızı özelleştirebilir miyiz? Tabii ki bize yeterli özelleştirme imkanı verildiyse yani kodlarıyla az buçuk oynayabiliyorsak yababiliriz.

Bu sebeptendir ki çevrenizde dikkat ettiyseniz bilgisayardan iyi anlayan çoğu insanın OS tercihi GNU ve BSD türevleri olmuştur.

Peki bilgisayardan iyi anlamak derken ?

Bu da göreceli bir kavram aslında. “Oğlum bilgisayarcı teyzesi”ndeki oğlandan bahsetmiyoruz tabii ki. Format atmayı bilmek herşey değildir çünkü. Ben kendi hesabıma konuşayım, defragmantasyonun mantığını ve formatın herşeyi çözemeyeceğini bilen kişi bilgisayardan az buçuk anlıyor demektir.

Bu insanlar bilgisayardan anlıyor da neden Linux’a geçmiyor?

Bağımlılıktan dolayı! Hayati önemi olan Adobe programları, arada bir kaçamak yaptığımız bazı oyunlar Linux’ta maalesef stabil bir şekilde çalıştırılamıyor. Eğer çalışabilse iddia ediyorum Linux’un pazar payı %25′e çıkar.

Peki neden Microsoft kodlarını açmıyor?

Birkaç manyak dışında kimse geliştirmez diye mi?

Zaten çok kullanışlıyız gerek yok diye mi?

Hayır!

İnsanlar Windows’un ne kadar boş bir şey olduğunu anlayacaklar da ondan.

Hataları gözükecek de ondan.

Kel olduğunu gizlemek için yandaki saçlarını üste tarayan amcalar gibi…

Sistemin Gerçekleri

1. Kullanıcı en iyi performansı sağlamak için hep daha fazla para ödemek zorunda.
2. Performans kavramının üst çizgisini “İşte burası son, artık daha üst modelini almamıza gerek yok.” şeklinde belirlemek imkansız. (Aslında olası ama cep telefonunu amacı dışına taşırıp onun üzerinden HD-DVD kalitesinde porno film izlemek isteyen doyumsuz kullanıcılar sayesinde bu sınır maalesef belirsiz.)
3. Piyasada satılan çoğu cep telefonunu donanımsal olarak yükseltme gibi bir şansımız “pratik olarak” yok.
4. Yazılımsal güncellemeleri(firmware) teknik görevliler yapıyor. Sertifikalı teknik görevlileri her şehirde bulmak mümkün değil. İşi bilmeyen insanlara yaptırırsanız telefonunuz garanti kapsamından çıkıyor.
5. Nokia için konuşursak, firmware güncellemeleri kullanıcılar tarafından yapılabiliyor fakat bu program zaten yeni çıkmış modeller için kullanılabiliyor. (O zaman eskileri çöpe atalım.) Phoenix ve Diego programları ile de güncellemelerini evinizde yapabilirsiniz ama bu programlar çok karışık ve sadece teknik görevlilerin kullanması öneriliyor. (Şu siteden programları edinebilirsiniz fakat deneysel olarak kullanmakta fayda var, telefonunuzu kullanılamaz hale getirebilirsiniz.)
6. Nokia OS ve Symbian işletim sistemleri kapalı kaynak olduğundan serbest geliştiriciler tarafından optimizasyon yapılamıyor sistem size nasıl verildiyse öyle kullanmak zorundasınız. (Telefonunuzda Linux veya açık kaynak kodlu bir işletim sistemi olsaydı bazı küçük oyunlarla daha hızlı bir telefona kavuşabilirdiniz. Açık kaynak hakkında yaptığım her konuşmada belirttiğim gibi: “Açık kaynakta sınır hayal gücünüzdür!”)
7. Yazılım güncelleme işlemleri genelde veri kablosu yardımıyla yapılıyor. (Telefonunuzda Linux yüklü olsaydı, güncelleme paketini telefonunuzda derleyip kurulumu kolayca yapardınız.)

Durum böyle olunca cep telefonlarını adam etmenin en kolay yolunun onlara Linux yüklemek olduğunu söyleyebiliriz ama bu hiç yapılmamış bir şey değil örneğin Siemens SX1 için Linux(Sanırım sızan bir firmware kaynak kodundan yararlanmışlar.), Qtopia, OpenMoko, Android vb. bunlar güzel örnekler ama tam olarak yaygınlaşmış değiller ve özellikle ticari boyutta olanları daha iyisi için daha fazla para hipotezimi destekleyecek çizgide ilerliyorlar. Eğer ben de böyle bir amaçla yola çıksaydım şunları gözetirdim. (Belki ileride olur ama zor bir iş.)

Nasıl Olmalı?

1. Cep telefonunda kullanılmayacak gereksiz tüm özellikleri kernelden ayırıp, ayrı bir kernel kategorisi oluştururdum: sparc, i386, Amiga gibi…
2. Çok kullanılan telefon modellerinin firmware’larını decompile edip boot(kabaca: açılış) mekanizmalarını kavramaya çalışır. Linux’u ek hafıza kartına yüklemenin bir yolunu arardım. (Telefonun garanti kapsamından çıkmasını elleyebiliriz bu şekilde.)
3. Qtopia‘nın daha hafif bir versiyonunu ve hazırladığım kerneli birleştirerek, bir nevi cep telefonlarının slackware’ini oluşturmaya çalışırdım. Çabanın çalışan versiyonunu gören ilgili geliştiriciler, zaten yardımcı olup ikinci bir dağıtım oluşturacaklardır.
4. Projeyi küçük ve anlaşılabilir tutmaya çalışırdım, tabii ki gelişmesini de engellemezdim. Firmalarla anlaşarak donanım sürücülerini elde etmeme yardımcı olmalarını isterdim.
5. Evet derlerse iş kolaylaşır bunları kolay bir şekilde port ederdim.
6. Anlaşma sonucunda red cevabı alırsam küçük bir organizasyon oluşturup ölü telefonları toplamaya çalışırdım. Bu ölü telefonları ters mühendislik(reverse engineering) yöntemleriyle anlamaya çalışıp kendi sürücülerimi oluştururdum. (Açık kaynakta genelde böyle olur zaten, ters mühendislik olmasaydı acaba donanımlarımızı linuxda bu kadar kolay tanıtabilir miydik, merak ediyorum.)
7. İşler büyüyünce organizasyonu şirketleştirmez organizasyon olarak bırakırdım. Çünkü kaynağın bağımsız olmasını severim. İşlerin gönüllülük esasına göre yürümesi ne kadar kötü gibi gözükse de ticari kaygı gütmediği için ilerleme ve yeni fikirlerin ortaya çıkışı daha kolay olacaktır. Ama şirketleşmeye de karşı değilim. Şirketler de bu çekirdeğin üzerinde geliştirme yapıp ekmek paralarını kazanabilirler değil mi?

Bu konudaki düşüncelerim kısaca böyle umarım ben veya bir başkası bu çalışmayı yürütür ve artık cep telefonlarında da Linux kullanabiliriz…